ตลาดทอง TARADTHONG.COM

คำสอนพระพุทธเจ้า ภาษาบาลี สั้นๆ พร้อมคำแปลและความหมาย

พุทธศาสนสุภาษิต คือ คำสอนสั้นๆ ของพระพุทธเจ้าที่บันทึกไว้เป็นภาษาบาลีในพระไตรปิฎก แต่ละบทมีเพียงไม่กี่คำแต่มีความหมายลึกซึ้ง หน้านี้รวบรวมบทที่นิยมใช้ที่สุด พร้อมคำแปลภาษาไทยและที่มา แบ่งตามหมวดให้หาง่าย

วิธีอ่านภาษาบาลีที่เขียนด้วยอักษรไทย

  • จุดใต้ตัวอักษร (พินทุ) เช่น อตฺตา แปลว่าตัวนั้นไม่มีเสียงสระ ใช้เป็นตัวสะกด อ่านว่า “อัต-ตา”
  • วงกลมเล็กบนตัวอักษร (นิคหิต) เช่น ปทํ อ่านออกเสียงคล้าย “ง” สะกด อ่านว่า “ปะ-ทัง”
  • ตัวที่ไม่มีสระกำกับ ให้อ่านเป็นเสียง “อะ” เช่น ธน อ่านว่า “ทะ-นะ”

หมวดตนเองและการฝึกตน

ภาษาบาลี คำแปล ที่มา
อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ ตนแลเป็นที่พึ่งของตน ขุ.ธ. ๑๖๐
อตฺตานํ ทมยนฺติ ปณฺฑิตา บัณฑิตย่อมฝึกตน ขุ.ธ. ๘๐
ทนฺโต เสฏฺโฐ มนุสฺเสสุ ในหมู่มนุษย์ ผู้ที่ฝึกตนแล้วเป็นผู้ประเสริฐ ขุ.ธ. ๓๒๑
จิตฺตํ ทนฺตํ สุขาวหํ จิตที่ฝึกดีแล้วย่อมนำสุขมาให้ ขุ.ธ. ๓๕

ความหมาย: พระพุทธเจ้าสอนให้พึ่งตนเองก่อน ไม่ฝากชีวิตไว้กับโชคหรือคนอื่น และให้ฝึกใจของตัวเอง เพราะใจที่ฝึกดีแล้วคือที่มาของความสุข

หมวดความไม่ประมาทและความเพียร

ภาษาบาลี คำแปล ที่มา
อปฺปมาโท อมตํ ปทํ ความไม่ประมาทเป็นทางแห่งความไม่ตาย ขุ.ธ. ๒๑
ปมาโท มจฺจุโน ปทํ ความประมาทเป็นทางแห่งความตาย ขุ.ธ. ๒๑
วิริเยน ทุกฺขมจฺเจติ คนจะล่วงพ้นทุกข์ได้เพราะความเพียร ขุ.สุ. ๑๘๔
อุฏฺฐาตา วินฺทเต ธนํ คนขยันย่อมหาทรัพย์ได้ ขุ.สุ. ๑๘๗

ความหมาย: “ความไม่ประมาท” เป็นหัวใจของคำสอนทั้งหมด พระพุทธเจ้าตรัสเป็นปัจฉิมโอวาท (คำสอนสุดท้าย) ให้ทำกิจทั้งปวงด้วยความไม่ประมาท ส่วนความเพียรคือเครื่องมือพาชีวิตออกจากปัญหาและสร้างฐานะ

หมวดความสุขและความพอใจ

ภาษาบาลี คำแปล ที่มา
นตฺถิ สนฺติปรํ สุขํ สุขอื่นยิ่งกว่าความสงบไม่มี ขุ.ธ. ๒๐๒
อาโรคฺยปรมา ลาภา ความไม่มีโรคเป็นลาภอันประเสริฐ ขุ.ธ. ๒๐๔
สนฺตุฏฺฐี ปรมํ ธนํ ความสันโดษ (พอใจในสิ่งที่มี) เป็นทรัพย์อย่างยิ่ง ขุ.ธ. ๒๐๔
วิสฺสาสปรมา ญาตี ความคุ้นเคยไว้ใจกันเป็นญาติอย่างยิ่ง ขุ.ธ. ๒๐๔
นิพฺพานํ ปรมํ สุขํ นิพพานเป็นสุขอย่างยิ่ง ขุ.ธ. ๒๐๔
สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย การสั่งสมบุญนำสุขมาให้ ขุ.ธ. ๑๑๘

ความหมาย: สี่บทในพระธรรมบทข้อ ๒๐๔ มักใช้คู่กัน เป็นคำอวยพรที่นิยมมาก คือ ขอให้ไม่มีโรค รู้จักพอ มีคนรอบตัวที่ไว้ใจได้ และพบความสงบในใจ

หมวดความโกรธ เวร และความอดทน

ภาษาบาลี คำแปล ที่มา
น หิ เวเรน เวรานิ สมฺมนฺตีธ กุทาจนํ เวรในโลกนี้ไม่เคยระงับได้ด้วยการจองเวร ขุ.ธ. ๕
อเวเรน จ สมฺมนฺติ แต่ย่อมระงับได้ด้วยการไม่จองเวร ขุ.ธ. ๕
โกธํ ฆตฺวา สุขํ เสติ ฆ่าความโกรธได้ ย่อมอยู่เป็นสุข สํ.ส. ๗๑
ขนฺตี ปรมํ ตโป ตีติกฺขา ความอดทนอดกลั้นเป็นตบะอย่างยิ่ง ขุ.ธ. ๑๘๔
นตฺถิ โลเก อนินฺทิโต คนที่ไม่ถูกนินทา ไม่มีในโลก ขุ.ธ. ๒๒๗

ความหมาย: การตอบโต้ความแค้นด้วยความแค้นมีแต่จะต่อเวรไม่จบ ทางออกคือหยุดที่ตัวเรา และไม่ต้องทุกข์ใจกับคำนินทา เพราะไม่มีใครในโลกที่ไม่ถูกนินทาเลย

หมวดปัญญา ความจริง และกรรม

ภาษาบาลี คำแปล ที่มา
ปญฺญา โลกสฺมิ ปชฺโชโต ปัญญาเป็นแสงสว่างในโลก สํ.ส. ๘๐
สจฺจํ เว อมตา วาจา คำสัตย์แลเป็นวาจาไม่ตาย ขุ.สุ. ๔๕๕
สพฺพทานํ ธมฺมทานํ ชินาติ การให้ธรรมะชนะการให้ทั้งปวง ขุ.ธ. ๓๕๔
กลฺยาณการี กลฺยาณํ ปาปการี จ ปาปกํ ผู้ทำดีย่อมได้ดี ผู้ทำชั่วย่อมได้ชั่ว สํ.ส. ๙๐๓
ธมฺโม หเว รกฺขติ ธมฺมจารึ ธรรมแลย่อมรักษาผู้ประพฤติธรรม ขุ.เถร. ๓๐๓

หมวดครอบครัวและหมู่คณะ

ภาษาบาลี คำแปล ที่มา
มาตา มิตฺตํ สเก ฆเร มารดาเป็นมิตรในเรือนของตน สํ.ส. ๑๖๓
สุขา สงฺฆสฺส สามคฺคี ความพร้อมเพรียงของหมู่คณะนำสุขมาให้ ขุ.ธ. ๑๙๔
ทุลฺลโภ ปุริสาชญฺโญ คนดีเลิศหาได้ยาก ขุ.ธ. ๑๙๓

เลือกใช้คำบาลีอย่างไรให้เหมาะ

  • คติประจำใจ / ตั้งเป้าชีวิต: อตฺตา หิ อตฺตโน นาโถ, อปฺปมาโท อมตํ ปทํ, วิริเยน ทุกฺขมจฺเจติ
  • คำอวยพรวันเกิด ปีใหม่ ผู้ใหญ่: อาโรคฺยปรมา ลาภา, สนฺตุฏฺฐี ปรมํ ธนํ, สุโข ปุญฺญสฺส อุจฺจโย
  • ให้กำลังใจคนเจอปัญหา: นตฺถิ โลเก อนินฺทิโต, โกธํ ฆตฺวา สุขํ เสติ, ขนฺตี ปรมํ ตโป ตีติกฺขา
  • ทีมงาน องค์กร: สุขา สงฺฆสฺส สามคฺคี

ถ้าจะนำไปสลัก สัก หรือพิมพ์ลงของที่ระลึก ควรตรวจตัวสะกด พินทุ และนิคหิตให้ครบทุกตัว เพราะผิดจุดเดียวความหมายอาจเปลี่ยน แนะนำให้สอบถามพระหรือผู้รู้บาลีอีกครั้งก่อนใช้งานจริง

คำย่อที่มาในพระไตรปิฎก

  • ขุ.ธ. = ขุททกนิกาย ธรรมบท (ตัวเลขคือลำดับคาถา)
  • ขุ.สุ. = ขุททกนิกาย สุตตนิบาต
  • ขุ.เถร. = ขุททกนิกาย เถรคาถา
  • สํ.ส. = สังยุตตนิกาย สคาถวรรค

คำแปลในหน้านี้เป็นคำแปลโดยสรุปเพื่อให้เข้าใจง่าย อ่านเรื่องธรรมะอื่นๆ ได้ที่ มุมธรรมะ เช่น มงคล 38 ประการ และ ทศชาติชาดก

ไอคอนแอปตลาดทองแอป "ตลาดทอง" ราคาทองวันนี้ราคาทองทุกครั้งที่ประกาศ · แจ้งเตือนเข้ามือถือ ทดลองฟรี 7 วันดาวน์โหลดได้ที่ App StoreGET IT ON Google Play

Early Bird ล็อคราคา 399 บาท/ปี ตลอดไป* · รีบก่อนปรับราคาเป็น 499 บาท/ปี*ราคาล็อคตราบที่ต่ออายุต่อเนื่อง · สมัครหรือเริ่มทดลองฟรีภายใน 30 เม.ย. 2570