วิธีดูทองแท้ เช็คทองปลอมด้วยตัวเอง ได้ผลแค่ไหน
วิธีดูทองแท้ที่ได้ผลที่สุดสำหรับคนทั่วไป ไม่ใช่การกัดหรือเอาแม่เหล็กมาจ่อ แต่คือการซื้อจากร้านที่มีหลักแหล่ง ตรวจฉลาก ตราที่ตอก น้ำหนัก และเก็บใบรับไว้ วิธีเช็คด้วยตัวเองที่บ้านช่วยคัดทองปลอมแบบหยาบ ๆ ได้แค่บางชนิด ถ้าสงสัยจริงต้องให้ร้านทองหรือห้องปฏิบัติการตรวจด้วยเครื่องมือ
ด่านแรกของทองแท้: ซื้อจากใคร และดูฉลากหน้าถาด
ทองรูปพรรณเป็นสินค้าควบคุมฉลากตามประกาศคณะกรรมการว่าด้วยฉลาก ร้านทองจึงต้องแสดงข้อมูลสำคัญให้ผู้ซื้อเห็นก่อนตัดสินใจ สคบ. ย้ำว่าฉลากทองรูปพรรณต้องมีข้อมูลเหล่านี้ (ข่าวจาก สคบ.)
- ชื่อประเภทหรือชนิดของทองรูปพรรณ เช่น สร้อยคอ แหวน
- ชื่อและสถานที่ประกอบการ หรือเครื่องหมายการค้าของผู้ผลิตหรือผู้จำหน่าย
- ความบริสุทธิ์ เป็นกะรัตหรือเปอร์เซ็นต์ เช่น 96.5%
- น้ำหนักเป็นกรัม
- ราคาเป็นเงินบาท และราคารับซื้อคืนทองรูปพรรณตามที่สมาคมค้าทองคำประกาศ
ร้านทองยังต้องติดป้ายราคาทองประจำวันให้มองเห็นชัด ถ้าฝ่าฝืนกฎหมายว่าด้วยฉลากมีโทษทั้งจำทั้งปรับ ดังนั้นร้านที่ไม่มีหน้าร้าน ไม่มีที่อยู่ติดต่อได้ หรือไม่ยอมบอกน้ำหนักเป็นกรัม คือสัญญาณแรกที่ควรระวัง ดูสิทธิอื่น ๆ ของผู้ซื้อได้ที่ สิทธิผู้ซื้อทอง สิ่งที่ต้องดูก่อนซื้อและขายคืน
ดูตราที่ตอกบนทอง น้ำหนัก และใบรับ
ตราที่ตอกบนชิ้นทอง
ทองรูปพรรณจากร้านทองไทยมักมีตราตอกเล็ก ๆ ตรงตะขอ ห่วง หรือด้านในของชิ้นงาน เช่น ตัวเลขความบริสุทธิ์ “96.5” และสัญลักษณ์หรือโค้ดของโรงงานหรือร้าน ส่วนทองคำแท่งมักประทับโลโก้หรือสัญลักษณ์ของผู้ผลิต พร้อมน้ำหนักและความบริสุทธิ์
แต่ต้องจำไว้ว่า ตราตอกเป็นแค่ “ข้อมูลประกอบ” ไม่ใช่หลักฐานยืนยัน เพราะคนทำของปลอมก็ตอกตราเลียนแบบได้ ในทางกลับกัน ทองเก่าที่ใส่มานานจนตราสึกอ่านไม่ออก ก็ไม่ได้แปลว่าเป็นทองปลอม
น้ำหนักต้องตรงกับที่ระบุ
ทองรูปพรรณ 1 บาท หนัก 15.16 กรัม ทองคำแท่ง 1 บาท หนัก 15.244 กรัม หน่วยย่อยคิดตามสัดส่วน ตอนซื้อควรดูตาชั่งไปพร้อมกับร้าน และตรวจว่าน้ำหนักในใบรับตรงกับของที่ได้ สมาคมค้าทองคำแนะนำให้สังเกตความสมดุลระหว่างน้ำหนักกับขนาดของชิ้นงานด้วย ถ้าชิ้นใหญ่แต่เบาผิดปกติ ควรสงสัยไว้ก่อน
ใบรับหรือใบรับประกันสินค้า
เก็บใบรับที่มีชื่อร้าน วันที่ ชนิดสินค้า น้ำหนัก และราคาไว้ให้ดี เพราะใช้ทั้งตอนขายคืนร้านเดิม และเป็นหลักฐานสำคัญถ้าเกิดปัญหาภายหลัง
วิธีเช็คทองแท้ด้วยตัวเองที่บ้าน ได้ผลแค่ไหน
ในโซเชียลมีวิธีทดสอบทองที่บ้านหลายแบบ บางวิธีช่วยได้จริง แต่ทุกวิธีมีข้อจำกัด ตารางนี้สรุปให้เห็นตรง ๆ
| วิธี | บอกอะไรได้ | ข้อจำกัด |
|---|---|---|
| ใช้แม่เหล็ก | ถ้าดูดติด แสดงว่ามีโลหะที่ติดแม่เหล็ก เช่น เหล็ก ปนอยู่ ไม่ใช่ทองแท้ | ถ้าไม่ติด ยังสรุปไม่ได้ เพราะทองเหลือง ทองแดง และทังสเตนก็ไม่ติดแม่เหล็ก |
| จุ่มน้ำ | ทองจมน้ำเสมอ ถ้าลอยไม่ใช่ทองแน่นอน | โลหะเกือบทุกชนิดก็จม จึงแทบไม่ช่วยแยกของปลอม |
| หยดน้ำส้มสายชู หรือถูกับผิว | ถ้าเปลี่ยนสี หรือทิ้งคราบดำ คราบเขียว อาจเป็นโลหะอื่น | ทองชุบที่ผิวยังไม่ลอกจะผ่านการทดสอบนี้ได้ |
| ชั่งน้ำหนักเทียบขนาด | ชิ้นใหญ่แต่เบาผิดปกติ ควรสงสัย | ทังสเตนมีความหนาแน่นใกล้ทองมาก ของปลอมที่ผสมทังสเตนอาจน้ำหนักดูปกติ |
| กัด ขีด หรือเผาไฟเอง | บางคนเชื่อว่าดูได้จากรอยหรือสี | ไม่แนะนำให้ทำเอง ทองอาจเสียหายและเป็นอันตราย อีกทั้งการเผาก็ตรวจทองผสมโลหะบางชนิดไม่เจอ |
สรุปคือ การทดสอบที่บ้านช่วย “คัดของปลอมแบบหยาบ ๆ ออก” ได้บ้าง แต่ไม่สามารถ “ยืนยันว่าเป็นทองแท้” ได้ ยิ่งทองปลอมยุคใหม่ถูกทำมาให้ผ่านการทดสอบพื้นฐานโดยเฉพาะ
วิธีตรวจที่เชื่อถือได้กว่า: ให้ร้านทองหรือห้องแล็บตรวจ
สมาคมค้าทองคำอธิบายวิธีตรวจทองที่ใช้ในวงการไว้หลายวิธี (คำถามที่พบบ่อยของสมาคมค้าทองคำ) เมื่อรวมกับวิธีดั้งเดิมของร้านทอง สรุปให้เข้าใจง่ายได้ดังนี้
- ฝนทองกับหินแล้วหยดน้ำกรด เป็นวิธีที่ร้านทองใช้กันมานาน ดูปฏิกิริยาของเนื้อทองกับกรด ต้องอาศัยความชำนาญของผู้ตรวจ
- เครื่องเอกซเรย์ (XRF) ใช้รังสีเอกซ์วิเคราะห์ว่ามีโลหะอะไรผสมอยู่บ้าง ไม่ทำให้ชิ้นงานเสียหาย แต่ความแม่นยำขึ้นกับคุณภาพเครื่อง และการวิเคราะห์ทำได้ดีในชั้นใกล้ผิว ถ้าผิวนอกเป็นทองแต่ข้างในเป็นโลหะอื่น อาจตรวจไม่พบ
- วัดความถ่วงจำเพาะ หาความหนาแน่นของชิ้นงานแล้วเทียบกับค่าของโลหะแต่ละชนิด ใช้ประกอบกับวิธีอื่นได้ดี แต่โลหะบางชนิดอย่างทังสเตนมีความหนาแน่นใกล้ทองมาก
- Fire Assay (หลอมพิสูจน์) หลอมทองให้เป็นเนื้อเดียวกันแล้ววิเคราะห์หาเปอร์เซ็นต์ทอง สมาคมฯ ระบุว่าเป็นวิธีที่คลาดเคลื่อนน้อยที่สุด แต่ต้องทำลายตัวอย่าง จึงใช้ในห้องปฏิบัติการ
สำหรับคนทั่วไป ทางที่สมเหตุสมผลคือให้ร้านทองที่มีหน้าร้านช่วยตรวจเบื้องต้น ถ้ายังสงสัยหรือเป็นทองมูลค่าสูง ให้ใช้บริการห้องปฏิบัติการตรวจสอบโลหะมีค่า เช่น ของสถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ (GIT) ซึ่งมีบริการตรวจความบริสุทธิ์ของทองคำ
ทองปลอมแบบไหนที่ควรรู้จัก
ทองชุบ ทองไมครอน และ “ทองโคลนนิ่ง”
กลุ่มนี้คือเครื่องประดับที่ตัวเรือนเป็นโลหะอื่น แล้วชุบหรือเคลือบทองไว้ที่ผิว GIT เคยเตือนว่า “ทองโคลนนิ่ง” ที่ขายทางออนไลน์ไม่ได้มีคุณสมบัติใกล้ทองแท้อย่างที่โฆษณา แต่เป็นแค่ชื่อเรียกใหม่ของทองชุบหรือทองเค การซื้อเครื่องประดับชุบทองโดยรู้ตั้งแต่ต้นว่าเป็นของชุบไม่ใช่ปัญหา ปัญหาเกิดเมื่อมันถูกขายเหมือนทองแท้ หรือถูกนำมาขายต่อและจำนำในราคาทองคำ
ทองผสมโลหะอย่างรีเนียมและทังสเตน
ในปี 2567 GIT ร่วมกับสำนักงานพิสูจน์หลักฐานตำรวจเตือนเรื่องการปลอมแปลงทองคำรูปแบบใหม่ โดยนำโลหะรีเนียมและทังสเตนมาผสมกับทองคำ ทำให้ดูเหมือนทองแท้แต่มีมูลค่าต่ำกว่า และโลหะทั้งสองชนิดนี้ตรวจไม่พบด้วยวิธีพื้นฐาน เช่น หยดกรด เผาไฟ หรือเครื่องเอกซเรย์ขนาดเล็ก ต้องใช้เครื่องมือวิทยาศาสตร์ขั้นสูงเท่านั้น (ประกาศเตือนภัยจาก GIT)
สัญญาณเตือนที่ควรระวัง
- ราคาถูกกว่าราคาที่สมาคมค้าทองคำประกาศอย่างผิดปกติ
- ผู้ขายไม่มีหน้าร้าน ไม่มีที่อยู่ติดต่อได้ หรือขายผ่านแชตอย่างเดียว
- ไม่ออกใบรับ หรือไม่ระบุน้ำหนักเป็นกรัม
- เร่งให้รีบโอนเงินก่อนได้เห็นของจริง
ถ้าเป็นการซื้อขายหรือเทรดทองผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ อ่านเรื่องความเสี่ยงและวิธีระวังมิจฉาชีพเพิ่มเติมได้ที่ เทรดทองออนไลน์ เสี่ยงแค่ไหน ระวังมิจฉาชีพ
ถ้าสงสัยว่าได้ทองปลอม ต้องทำอย่างไร
- หยุดก่อน อย่านำไปขายหรือจำนำต่อ การส่งต่อของที่รู้อยู่แล้วว่าปลอมให้คนอื่น อาจทำให้เราเป็นฝ่ายผิดเสียเอง
- รวบรวมหลักฐาน เช่น ใบรับ แชต สลิปโอนเงิน รูปสินค้า และข้อมูลผู้ขาย
- กลับไปที่ร้านที่ซื้อ พร้อมใบรับ ขอให้ร้านตรวจและชี้แจง
- ขอตรวจจากหน่วยงานที่เป็นกลาง เช่น ห้องปฏิบัติการตรวจสอบโลหะมีค่าของ GIT เพื่อให้ได้ผลตรวจเป็นลายลักษณ์อักษร
- ร้องเรียนและแจ้งความ ถ้าถูกเอาเปรียบจากการซื้อสินค้า ร้องเรียนได้ที่สายด่วน สคบ. 1166 หรือแอปพลิเคชัน OCPB Connect และถ้าเข้าข่ายถูกหลอกลวง ให้แจ้งความกับเจ้าหน้าที่ตำรวจ
อยากรู้ว่าทองที่มีอยู่ควรมีมูลค่าประมาณเท่าไร ดูราคาประกาศล่าสุดได้ที่หน้า ราคาทองวันนี้ และเรียนรู้ความต่างของทองแต่ละประเภทได้ที่ ทองแท่ง vs ทองรูปพรรณ
คำถามที่พบบ่อย
แม่เหล็กดูดไม่ติด แปลว่าเป็นทองแท้ใช่ไหม
ไม่ใช่ ทองแท้ไม่ติดแม่เหล็กก็จริง แต่โลหะหลายชนิดที่ใช้ทำของปลอม เช่น ทองเหลือง ทองแดง หรือทังสเตน ก็ไม่ติดแม่เหล็กเช่นกัน แม่เหล็กจึงคัดออกได้แค่ของปลอมที่มีโลหะอย่างเหล็กปนอยู่
ตรวจด้วยเครื่อง XRF แล้วผ่าน มั่นใจได้ 100% ไหม
ยังไม่ถึง 100% เครื่อง XRF ตรวจได้ดีในชั้นใกล้ผิว และความแม่นยำขึ้นกับคุณภาพเครื่อง GIT เคยเตือนว่าทองที่ผสมรีเนียมหรือทังสเตนตรวจไม่พบด้วยเครื่องขนาดเล็ก ถ้าเป็นทองมูลค่าสูงหรือยังสงสัย ควรตรวจในห้องปฏิบัติการ
ทองโคลนนิ่งเป็นทองแท้ไหม
ไม่ใช่ทองแท้ GIT ระบุว่าเป็นชื่อเรียกใหม่ของทองชุบหรือทองเค ไม่ควรซื้อในราคาทองคำ และไม่ควรนำไปขายหรือจำนำเหมือนทองแท้
ทองไม่มีตราตอก แปลว่าเป็นทองปลอมหรือเปล่า
ไม่จำเป็น ทองเก่าที่ใส่มานานตราอาจสึกหาย หรือเป็นงานที่ตอกตราไว้ไม่ชัด วิธีที่ถูกคือให้ร้านทองตรวจเนื้อทอง ไม่ควรตัดสินจากตราอย่างเดียว
บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำการลงทุนหรือคำแนะนำทางกฎหมาย หากสงสัยว่าได้รับทองปลอม ควรปรึกษาร้านที่ซื้อ หน่วยงานตรวจสอบ หรือ สคบ. โดยตรง