เงินเฟ้อ คืออะไร ทำไมคนถือทองคำไว้สู้เงินเฟ้อ
เงินเฟ้อ คือ ภาวะที่ราคาสินค้าและบริการโดยรวมสูงขึ้นต่อเนื่อง จนเงินจำนวนเท่าเดิมซื้อของได้น้อยลง คนจำนวนมากเก็บทองคำไว้ส่วนหนึ่ง เพราะเมื่อมองยาวหลายสิบปี ราคาทองมักขยับขึ้นตามค่าครองชีพ จึงช่วยรักษาอำนาจซื้อของเงินออมได้ แต่ทองไม่ได้ชนะเงินเฟ้อทุกปี และเคยมีช่วงที่ราคาซบเซายาวนานมาก
เงินเฟ้อคืออะไร อธิบายแบบเข้าใจง่ายที่สุด
ลองนึกถึงก๋วยเตี๋ยวชามละ 50 บาท วันนี้ถ้ามีเงิน 100 บาท เรากินได้ 2 ชาม แต่ถ้าราคาอาหารขึ้นเฉลี่ยปีละ 3% อีก 10 ปีข้างหน้า ก๋วยเตี๋ยวชามเดิมจะราคาราว 67 บาท (ตัวเลขสมมติ) เงิน 100 บาทใบเดิมจะซื้อได้แค่ชามเดียว
นี่คือหัวใจของเงินเฟ้อ ตัวเลขบนธนบัตรไม่เปลี่ยน แต่ “อำนาจซื้อ” ของเงินลดลง
อีกเรื่องที่ควรเข้าใจคือ เงินเฟ้อเป็นค่าเฉลี่ยของสินค้าหลายร้อยรายการ ไม่ใช่ของทุกชิ้นแพงขึ้นพร้อมกัน บางเดือนน้ำมันแพงแต่ผักถูกลง บางปีค่าไฟลดแต่ค่าอาหารนอกบ้านขึ้น เมื่อเฉลี่ยรวมกันแล้วสูงขึ้น จึงเรียกว่าเกิดเงินเฟ้อ
เงินเฟ้อเกิดจากอะไร
- คนอยากซื้อมากกว่าของที่มี เช่น ช่วงเศรษฐกิจดี คนมีรายได้และใช้จ่ายมากขึ้น ร้านค้าจึงขึ้นราคาได้
- ต้นทุนการผลิตสูงขึ้น เช่น น้ำมัน ค่าขนส่ง ค่าแรง หรือวัตถุดิบแพงขึ้น ผู้ผลิตจึงส่งต่อต้นทุนมาที่ราคาขาย
- เงินในระบบมากเกินไป เมื่อเงินหมุนเวียนเพิ่มเร็วกว่าสินค้าที่ผลิตได้ ราคาก็มีแนวโน้มสูงขึ้น
เงินเฟ้อต่ำและคงที่ถือเป็นเรื่องปกติของเศรษฐกิจที่เติบโต สิ่งที่น่ากังวลคือเงินเฟ้อสูงจนค่าครองชีพวิ่งแซงรายได้ หรืออีกด้านคือ “เงินฝืด” ที่ราคาสินค้าลดลงในวงกว้างต่อเนื่อง จนคนชะลอการใช้จ่ายและเศรษฐกิจซบเซา
วัดเงินเฟ้ออย่างไร: CPI และเป้าหมายของแบงก์ชาติ
ประเทศไทยวัดเงินเฟ้อจาก ดัชนีราคาผู้บริโภค (CPI) ซึ่งจัดทำโดยสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) กระทรวงพาณิชย์ วิธีคิดคล้ายการจด “ตะกร้าสินค้า” ที่ครัวเรือนซื้อเป็นประจำ เช่น อาหาร ค่าเดินทาง ค่าที่อยู่อาศัย ค่าไฟฟ้า แล้วติดตามราคาทุกเดือน เมื่อเทียบกับเดือนเดียวกันของปีก่อน ตัวเลขที่ได้คือ “อัตราเงินเฟ้อ” ที่เห็นในข่าว ดูข้อมูลย้อนหลังได้ที่ เว็บไซต์ดัชนีราคาของ สนค.
ตัวเลขที่ควรรู้จักมี 2 แบบ
- เงินเฟ้อทั่วไป คิดจากสินค้าทั้งตะกร้า ใกล้เคียงกับค่าครองชีพที่เรารู้สึกจริง
- เงินเฟ้อพื้นฐาน ตัดหมวดอาหารสดและพลังงานออก เพราะราคากลุ่มนี้แกว่งแรงตามฤดูกาลและราคาน้ำมันโลก จึงใช้ดูแนวโน้มระยะยาวได้นิ่งกว่า
ด้านธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ใช้กรอบ “เป้าหมายเงินเฟ้อแบบยืดหยุ่น” มาตั้งแต่ปี 2543 ทุกปีคณะกรรมการนโยบายการเงิน (กนง.) จะตกลงเป้าหมายร่วมกับรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง แล้วเสนอคณะรัฐมนตรีอนุมัติ สำหรับปี 2569 เป้าหมายคือ อัตราเงินเฟ้อทั่วไปในช่วงร้อยละ 1–3 ในระยะปานกลาง (ตรวจสอบประกาศล่าสุดได้ที่ หน้าเป้าหมายนโยบายการเงินของ ธปท.) ถ้าเงินเฟ้อเฉลี่ยหลุดกรอบ กนง. ต้องทำจดหมายเปิดผนึกชี้แจงสาเหตุและแนวทางแก้ไขต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
ตัวอย่างที่หลายคนยังจำได้คือปี 2565 ที่ราคาพลังงานและอาหารพุ่งทั่วโลก ข้อมูลของ สนค. ระบุว่าเงินเฟ้อทั่วไปของไทยเฉลี่ยทั้งปีอยู่ที่ร้อยละ 6.08 สูงกว่าเพดานของกรอบเป้าหมายราวสองเท่า
ผลตอบแทนที่แท้จริง ตัวเลขที่คนออมเงินต้องดูเสมอ
เมื่อเข้าใจเงินเฟ้อแล้ว จะเข้าใจคำว่า ผลตอบแทนที่แท้จริง (Real Return) ได้ทันที คือผลตอบแทนที่เหลือหลังหักผลของเงินเฟ้อ ส่วนตัวเลขที่ธนาคารหรือผู้ขายบอกเรา เรียกว่า ผลตอบแทนที่เห็น (Nominal Return)
สูตรประมาณแบบง่ายคือ ผลตอบแทนที่แท้จริง ≈ ผลตอบแทนที่เห็น − อัตราเงินเฟ้อ ถ้าต้องการตัวเลขละเอียด ใช้ (1 + ผลตอบแทน) ÷ (1 + เงินเฟ้อ) − 1
| ตัวอย่าง (ตัวเลขสมมติ) | ผลตอบแทนที่เห็นต่อปี | เงินเฟ้อต่อปี | ผลตอบแทนแท้จริงโดยประมาณ | แปลว่า |
|---|---|---|---|---|
| เก็บเงินสดไว้ที่บ้าน | 0% | 3% | -3% | ซื้อของได้น้อยลงทุกปี |
| เงินฝากออมทรัพย์ | 1% | 3% | -2% | ได้ดอกเบี้ย แต่ยังแพ้ค่าครองชีพ |
| ทองคำ ปีที่ราคาขึ้น | 10% | 3% | +7% | ชนะเงินเฟ้อ |
| ทองคำ ปีที่ราคาลง | -5% | 3% | -8% | แพ้เงินเฟ้อ แม้ถือของมีค่า |
ตารางนี้สอนเราสองเรื่อง เรื่องแรก การเก็บเงินเฉย ๆ ไม่ได้ปลอดภัยอย่างที่คิด ถ้าเงินเฟ้อเฉลี่ยปีละ 3% อำนาจซื้อของเงินจะหายไปครึ่งหนึ่งในเวลาราว 23–24 ปี เรื่องที่สอง ทองคำก็ไม่ได้ชนะทุกปี ผลลัพธ์ขึ้นกับว่าปีนั้นราคาทองขึ้นหรือลง
ทำไมคนถึงถือทองคำไว้สู้เงินเฟ้อ
ความเชื่อว่า “ทองสู้เงินเฟ้อได้” มีเหตุผลรองรับหลายข้อ
- ทองเพิ่มปริมาณได้ช้า ทองต้องขุดจากเหมือง ใช้เวลาและต้นทุนสูง ปริมาณทองในโลกจึงเพิ่มทีละน้อย ต่างจากเงินที่ระบบการเงินสร้างเพิ่มได้ง่ายกว่ามาก
- ไม่ผูกกับคำสัญญาของใคร เงินฝากหรือหุ้นกู้ขึ้นกับความสามารถชำระหนี้ของผู้ออก แต่ทองแท่งในมือมีมูลค่าในตัวเอง ไม่มีใครผิดนัดได้
- เป็นที่ยอมรับทั่วโลก เปลี่ยนเป็นเงินสดได้แทบทุกประเทศ
- ช่วยกันค่าเงินบาทอ่อน ราคาทองไทยคำนวณจากราคาทองโลกที่เป็นดอลลาร์ แล้วแปลงเป็นเงินบาท เมื่อบาทอ่อน ราคาทองในไทยจึงมักสูงขึ้น อ่านกลไกนี้ได้ที่ ค่าเงินบาทกับราคาทองไทย
เมื่อมองช่วงเวลายาวหลายสิบปี ราคาทองโดยรวมปรับขึ้นได้ทันหรือมากกว่าค่าครองชีพในหลายช่วง ลองเปิดดู ราคาทองคำย้อนหลัง จะเห็นว่าราคาทองแท่งในอดีตกับปัจจุบันต่างกันมาก คนรุ่นพ่อแม่ที่เก็บทองไว้นาน ๆ จึงมักพูดว่าทองช่วยรักษาเงินได้
ทองชนะเงินเฟ้อทุกปีไหม? ข้อจำกัดที่ต้องรู้
คำตอบคือ ไม่ และนี่คือส่วนที่ควรรู้ก่อนตัดสินใจ
เคยมีช่วงที่ทองซบเซาหลายสิบปี
ปลายทศวรรษ 1970 โลกเผชิญเงินเฟ้อสูงมาก ราคาทองโลกพุ่งไปแตะราว 850 ดอลลาร์ต่อออนซ์ในเดือนมกราคม 1980 (พ.ศ. 2523) จากนั้นราคาลดลงเกือบตลอดทศวรรษ ปิดปี 1989 ที่ราว 400 ดอลลาร์ และช่วงปลายทศวรรษ 1990 เคยลงไปต่ำกว่า 300 ดอลลาร์ กว่าราคาจะกลับขึ้นเหนือ 850 ดอลลาร์ได้อีกครั้งก็ต้นปี 2008 หรือราว 28 ปีต่อมา และถ้าหักเงินเฟ้อออก ต้องรอนานกว่า 40 ปีจึงทำลายสถิติปี 1980 ได้ (อ้างอิง บทความของ LBMA สมาคมตลาดทองคำลอนดอน)
บทเรียนคือ คนที่รีบซื้อทองตอนราคาร้อนแรงที่สุดเพราะกลัวเงินเฟ้อ อาจต้องรอนานมากกว่าจะได้อำนาจซื้อกลับคืน
ปีที่เงินเฟ้อสูง ทองก็อาจไม่ขึ้น
ปี 2565 ที่เล่าไปข้างต้นเป็นตัวอย่างที่ชัด เงินเฟ้อทั่วโลกพุ่งสูง แต่ World Gold Council รายงานว่าราคาทองในรูปดอลลาร์ทั้งปีบวกเพียงราว 0.4% สาเหตุสำคัญอย่างหนึ่งคือธนาคารกลางหลายประเทศขึ้นดอกเบี้ยแรงเพื่อสู้เงินเฟ้อ การถือทองที่ไม่มีดอกเบี้ยจึงดูน่าสนใจน้อยลงในช่วงนั้น ส่วนราคาทองในรูปเงินบาทจะขึ้นมากหรือน้อยกว่านี้ ขึ้นกับค่าเงินบาทในช่วงเดียวกันด้วย
ทองไม่มีดอกเบี้ย และมีต้นทุนซื้อขาย
ทองไม่จ่ายดอกเบี้ยหรือเงินปันผล กำไรมาจากราคาที่เปลี่ยนไปอย่างเดียว เมื่อดอกเบี้ยสูง คนจึงมักหันไปถือสินทรัพย์ที่ให้ดอกเบี้ยแทน (ดูปัจจัยอื่นได้ที่ ปัจจัยที่ทำให้ราคาทองขึ้น-ลง) นอกจากนี้ทุกครั้งที่ซื้อแล้วขายคืนจะมีส่วนต่างระหว่างราคาขายออกกับราคารับซื้อ ถ้าเป็นทองรูปพรรณยังมีค่ากำเหน็จที่มักไม่ได้คืนตอนขาย ต้นทุนเหล่านี้กินผลตอบแทนไปส่วนหนึ่ง โดยเฉพาะถ้าซื้อขายบ่อย
ถ้าอยากใช้ทองคำรับมือเงินเฟ้อ ควรคิดแบบไหน
- มองระยะยาว ทองทำหน้าที่รักษามูลค่าได้ดีกว่าเมื่อถือเป็นปี ๆ ไม่ใช่เครื่องมือทำกำไรรายสัปดาห์
- ถือเป็นส่วนหนึ่งของเงินออม ไม่ทุ่มทั้งหมดไว้ที่ทอง เพราะทองก็มีช่วงซบเซา การแบ่งเงินไปหลายสินทรัพย์ช่วยลดความเสี่ยง อ่านต่อที่ ทองคำ หุ้น เงินฝาก กองทุน มือใหม่เริ่มอะไรดี
- เลือกแบบที่ต้นทุนต่ำ ถ้าเป้าหมายคือเก็บมูลค่า ทองแท่งมักมีต้นทุนแฝงต่ำกว่าทองรูปพรรณ
- ทยอยซื้อแทนการซื้อครั้งเดียว ช่วยลดโอกาสซื้อตอนราคาสูงสุด
- เช็กราคาก่อนซื้อขายทุกครั้ง ดู ราคาทองวันนี้ และเก็บใบรับซื้อขายไว้เป็นหลักฐาน
คำถามที่พบบ่อย
เงินเฟ้อ คือ อะไร แบบสั้นที่สุด
คือภาวะที่ราคาสินค้าและบริการโดยรวมสูงขึ้นต่อเนื่อง ทำให้เงินจำนวนเท่าเดิมซื้อของได้น้อยลง
เงินเฟ้อทั่วไปกับเงินเฟ้อพื้นฐานต่างกันอย่างไร
เงินเฟ้อทั่วไปคิดจากสินค้าทั้งตะกร้า ส่วนเงินเฟ้อพื้นฐานตัดอาหารสดและพลังงานออก เพื่อดูแนวโน้มราคาที่นิ่งกว่า
ธปท. ตั้งเป้าเงินเฟ้อไว้เท่าไร
ปี 2569 เป้าหมายคืออัตราเงินเฟ้อทั่วไปร้อยละ 1–3 ในระยะปานกลาง เป้าหมายนี้ทบทวนทุกปี ควรตรวจสอบประกาศล่าสุดจากเว็บไซต์ ธปท.
ซื้อทองแล้วจะชนะเงินเฟ้อแน่นอนไหม
ไม่แน่นอน ทองมีโอกาสรักษามูลค่าในระยะยาว แต่บางปีราคาลดลง และเคยมีช่วงที่ต้องรอหลายสิบปีกว่าราคาจะกลับมา
เงินเฟ้อสูง ราคาทองจะขึ้นเสมอหรือเปล่า
ไม่เสมอไป ราคาทองยังขึ้นกับดอกเบี้ย ค่าเงินดอลลาร์ ค่าเงินบาท และความต้องการซื้อทั่วโลก บางปีเงินเฟ้อสูงแต่ทองแทบไม่ขยับ
บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำการลงทุน ราคาทองคำขึ้นลงได้และผลตอบแทนในอดีตไม่ได้รับประกันอนาคต ควรศึกษาข้อมูลและพิจารณาความพร้อมทางการเงินของตนเองก่อนตัดสินใจ